Mücevher İsimleri

			Okunma
			636

MÜCEVHER İSİMLER

Farsça kökenli bir sözcük olan “isim”in sözlüklerdeki karşılığı bir şeyi anlatmaya, tanımlamaya, açıklamaya, bildirmeye yarayan söz olarak geçse de, konusu insan olunca bu sözcüğün yüklendiği anlam değişiyor ve insan ismi kimliğinin en önemli parçası haline geliyor. Hatta çoğu zaman kimliği temsil ediyor. İsim konusunda Antik Mısır kültüründen, Roma İmparatorluğu’na, İskandinav ülkelerinden İsrailoğullarına ve Müslüman Araplara kadar pek çok uygarlığın hemfikir olduğu nokta; ismin, o isme sahip olan insanların kaderleri üzerinde bir etkisi olduğu. Ancak bu inancın en güçlü savunucuları “nomen est omen” yani isim kaderdir diyen Romalılar. İsimler ve onların anlamlarından etkilenen Anadolu kültüründe çocuklarının kaderlerini değiştirmek amacıyla isimlerinin değiştirilmesi, ya da ilginç isimler verilmesi de bir gerçeklik. İsim-kimlik-kader arasındaki bağlantının en rasyonel anlamda eskiden Türkler tarafından ele alınmış olduğunu görüyoruz. Eski zamanlarda Türkler’de aileler çocuklarına doğum anında geçici bir isim verirlerdi. Çocuğun gerçek ismi gençlik çağlarında yaptığı kahramanlıklarla özdeş şekilde belirlenmekteydi. Böylece isim-kimlik-kader arasındaki bağlantı şansa bırakılmıyordu.

Dede Korkut hikayelerinde gördüğümüz “Boğayı bir yumrukla yere seren” gencin Boğaç Han adıyla nam salmış olması bunun tipik bir örneğidir. Günümüze daha yaklaşıldığında ise çocuğa verilen isimle onun kişiliğinin benzeşmesi beklentisine tanık oluyoruz. “İsmiyle müsemma” deyimi de bu inancın bir sonucu. İsim ve kimlik arasındaki bu girift ilişki, ebeveynleri çocukları için güzel, etkileyici, ölümsüz çağrışımlı adlar bulmaya itmiş yüzyıllardır. Tabi ölümsüzlük ve değerlilik denince akla önce mücevherler gelmiş. Sonuçta Osmanlı’dan günümüze uzanan, İstanbul kültüründen Anadolu kültürüne kadar geniş bir yelpazede yer alan “paha biçilmez” isimler ortaya çıkmış. İşte o isimlerden derlediklerimiz:

ALTUNAY: Altın ay

AZRA: Delinmemiş inci

BERİL: Doğada altıgen billurlar halinde bulunan saydam, çoğu yeşil berilyum

CEVAHİR: Cevherler

DÜRRÜŞAHVAR: Şahlara layık inci

DÜRREFŞAN: İnci serpen

DÜRÇİN: İnci toplayan

DÜRDANE: İnci tanesi

DÜRRİYE (Düriye): İnci gibi parlayan, parlak pırıltılı

ELMAS: Değerli taş

FİRUZE: Nişabur’da çıkan açık renkli bir taş

GEVHER: Elmas

GEVHEREFŞAN: Gevher saçan

GEVHERİN: Mücevherli

GEVHERİZ: Gevher saçan kimse

GÜHER: İnci, elmas, mücevher gibi taşları tanımlayan gevher sözcüğünün hafifletilmişi

GEVHERHAN: Mücevherlerin hanı

İNCİ: İstiridyeden elde edilen çıkan değerli taş

LAL: Kırmızı ve değerli bir süstaşı

LAMİA: Parlayan parıldayan şey

MİNE: Renkli cam kırıklarının dövülüp toz haline getirilerek takı yüzeyinde hazırlanan yuvalara doldurulması tekniği. Takı fırınlanınca cam eriyerek takı yüzeyinde parlak bir hal alır.

NEVZER: Yeni altın

PERİZE: Kırmızı altın

PERTEV: Parlaklık, ışık yalım

SEDEF: İnci kabuğu

SİMİN: Gümüşten, gümüşe benzer, gümüş gibi

SİMİNBERAN: Göğsü gümüş gibi olanlar

SİMTEN: Gümüş tenli

YEŞİM: Yağmur taşı da denilen yeşil, değerli taş

YAKUT: Değerli bir süs taşı

ZEREFŞAN: Altın saçan

ZERRİN: Altından yapılmış, altın

ZERNİGAR: Altınla işlenmiş, yaldızlı

ZERGUN: Altın renkli, altın gibi sarı olan

ZEYNEP: Babasının ziyneti

ZİYNET: Süs Bezek

ZÜMRÜT: Değerli taş

İsimleri Kadar Değerliler...

Gevher Nesibe Sultan:  Türk Selçuklu Sultanı Kılıçarslan’ın kızı. Rivayete göre 26-27 yaşlarında veremden hayatını kaybetmiş. Ölümünden önce Kayseri’de bir hastane açılmasını isteyen Gevher Nesibe Sultan, bu hastanenin açıldığını görememiş. Ancak vasiyetini yerine getiren kardeşi sayesinde 12 ve 13. yüzyıllarda tıp bilimi en üst seviyeye ulaşmış. Gevher Nesibe Sultan, tarihte ilk kez teorik eğitim yapan tıp okuluna ihtiyaç duyan ve kişisel servetini bu uğurda harcayan, sosyal hizmetleriyle tanınan ismi kadar kıymetli bir Türk kadını... Yakut Mustasımı: 13. yüzyılda, İslam yazısının Sülüs, Nesih, Mukakak, ReyhÉnü, Tevkü, Rıkaa’ adıyla bilinen altı çeşidini, bütün kaideleriyle tamamlayıp yazmayı başarmış, ayrıca bu yazılarda kullanılan kamış kalemin ağzını eğri kesmeyi icat ederek hat sanatına ayrı bir güzellik kazandırmış. 180 yıl yaşadığı rivayet edilen Mustasımı’nın, binden fazla Kuran-ı Kerim yazdığı söylenir. İstanbul Kütüphane ve müzelerinde bulunan 17 çalışmanın, Yakut’un eseri olduğu son sayfalarındaki imza ile belirlenmiş. Güher Pekinel: Kardeşi Süher Pekinel ile birlikte, günümüzde dünyanın en iyi piyano ikililerinden biri olan Güher Pekinel gözler için değil, kulaklar için birer mücevher olan yapıtları sunmakta..